تبلیغات

دنبال دستاوردهای پایدار باشد



توسعه پایدار و نقش محوری زیست محیطی زنان روستایی




دهه های 1950 و 1960 میلادی، بروز بحرانهای خاص زیست محیطی، اجتماعی و فرهنگی در نقاط مختلف جهان؛ زمینه ساز این دیدگاه شد که روند فعلی توسعه جوابگوی حفظ و بقای انسانها در درازمدت نخواهد بود. اشاعه این طرز اندیشه به تدریج مایه عطف توجه به نگرشی نو از توسعه تحت عنوان توسعه پایدار (sustaihable) Development) شد.

http://karkan.ir/wp-content/uploads/2010/05/karkan.ir_0294.jpg

این نگرش جدید از توسعه به حفظ تعادل اکولوژیکی توجه خاصی نشان داده و موجبات حفاظت از منابع پایه را فراهم می آورد، همچنین الگوهای فرهنگی، اجتماعی و ملی را با بکارگیری و تقویت مشارکت مردمی در تصمیم گیریها و اجرای طرحهای توسعه پایدار ترویج می نماید. کمال مطلوب در این توسعه، مشارکت همه جانبه و فعال روستاییان، جنگل نشینان، کشاورزان و کلیه اقشار شهری و روستایی در برنامه ریزی طرحهای توسعه ای می باشد.

در حقیقت، توجه به مسایل زیست محیطی در سطح جهان پس از تشدید فعالیتهای آلوده کننده در دهه های 1950 و 1960 میلادی آغاز شد. به دنبال آن در سال 1347 مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصمیم به برگزاری کنفرانسی تحت عنوان «کنفرانس بین المللی محیط زیست» گرفت.

اولین کنفرانس جهانی محیط زیست در ژوئن 1972 (1351) در استکهلم سوئد برگزار شد و حاصل کار آن بیانیه محیط زیست انسانی و برنامه عملی شامل 106 توصیه نامه بود که وابستگی انسان به محیط زیست و ارتباط متقابل آنها را بیان می نمود. علاوه بر آن استفاده منطقی از منابع، کاهش آلودگیها، آموزش همگانی محیط زیست، تحقیقات زیست محیطی و ایجاد سازمانهای ملی و بین المللی حفاظت از محیط زیست را به کشورها توصیه می نمود. تدوین برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP) و نامگذاری 5 ژوئن (15 خرداد)، هر سال به عنوان «روز جهانی محیط زیست» از دیگر دستاوردهای این کنفرانس بود.

واژه توسعه پایدار در مفهوم گسترده آن، شامل اداره و بهره برداری صحیح و کارآ از منابع پایه، منابع طبیعی، منابع مالی و نیروی انسانی به منظور نیل به الگوی مصرف مطلوب همراه با بکارگیری امکانات مورد نیاز و ساختار تشکیلاتی متناسب برای رفع نیاز نسلهای امروز و آینده به طور مستمر، همه جانبه و رضایت بخش است. توسعه پایدار، توسعه ای مبتنی بر تمامی ابعاد بوده و کلیه جوانب فنی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی را به طور یکجا مورد توجه قرار می دهد.

توسعه پایدار بر این مفهوم استوار می باشد که آیا مصرف را در شکل فعلی می توان در طولانی مدت ادامه و حفظ کرد و آیا به طور کلی روشهای فعلی زندگی قابل قبول و معقولانه بوده و در آینده، منجر به نابسامانی نخواهند شد؟ توسعه پایدار، مبتنی بر فرهنگ جوامع بوده و تلاش می نماید با حفظ منابع طبیعی و محیط زیست، ارمغان گر رفاه و آسایش برای تمامی آحاد جامعه باشد.

توسعه پایدار را مبتنی بر سه اصل عمده پایداری بوم شناختی، پایداری فرهنگی و اجتماعی و پایداری اقتصادی استوار دانسته اند. پایداری بوم شناختی، تضمین کننده آن است که توسعه با حفظ فرایندهای اساسی زیست محیطی، تنوع و منابع و گونه های زیستی سازگار خواهد بود.

پایداری فرهنگی و اجتماعی، مبیّن این نکته است که توسعه باید با فرهنگ و ارزشهای مردمی سازگار باشد و استحکام گر هویت جوامع باشد.

پایداری اقتصادی باید تضمین بنماید که توسعه واجد کارآیی اقتصادی بوده و منابع به ترتیبی اداره خواهد شد که بتواند پشتیبان نسلهای آتی باشد.

چنانچه در پیش آمد یکی از عوامل اصلی توجه به مفهوم توسعه و مطرح شدن توسعه پایدار، روند رو به افزایش و شدید تخریب محیط زیست بوده است. آمارهای زیر گویای این امر می باشد:

* سالانه حدود 70 هزار کیلومتر مربع زمین زراعی در جهان تخریب و از بین می رود و نزدیک به 4 میلیون هکتار اراضی کشت دیم به دلیل فرسایش خاک نابود می شوند.

* بر اساس تخمین برنامه توسعه ملل متحد، کره زمین 31 از زمینهای زراعی خود را تا پایان قرن بیستم بر اثر کویرزایی از دست خواهد داد.

* در هر ثانیه بیش از 200 تن گاز دی اکسید کربن در هوا رها می شود.

* در هر ثانیه 750 تن لایه سطحی خاک از دست می رود.

* روزانه 47000 هکتار جنگل نابود می شود.

* روزانه 34600 هکتار زمین به بیابان تبدیل می شود.

* و روزانه 100 تا 200 گونه جاندار منقرض می شود.


http://www.jamejamonline.ir/Media/images/1387/02/16/L00937689989.jpg


از طرف دیگر فقر و محرومیت خطر بزرگی است که همبستگی اجتماعی و سلامت محیطی کره زمین را تهدید می کند. این امر بویژه در کشورهای در حال توسعه بسیار شدیدتر می باشد. بر اساس آمارهای منتشره قریب 31 جمعیت این گونه کشورها یعنی حدود یک میلیارد و سیصد میلیون نفر، زیر خط فقر، زندگی کرده که در دستیابی به حداقل نیازهای غذایی خود با مشکل روبه رو می باشند. فقر و محرومیت، افقهای دید افراد را کوتاه تر ساخته و افقهای کوتاه باعث می شود افراد جهت مقابله با خطری که حیات و بقای آنان را تهدید می کند، با سرعتی بیش از آنچه از نظر اجتماعی مطلوب است به بهره برداری از منابع بپردازند که نتیجه محتوم این عمل، تخریب و داشتن منابع ضعیف خواهد بود. آنچه در جوامع فقیر در معرض خطر قرار دارد کیفیت زندگی نیست بلکه خود «زندگی» است.

مطالعات انجام شده در برخی کشورها نشان می دهد که فقر بویژه در مناطق روستایی بیش از آنکه ناشی از بیکاری باشد از بهره وری پایین تولید سرچشمه می گیرد. تلاشهایی توسط کشورهای مختلف بویژه کشورهای در حال توسعه در مبارزه با فقر انجام شده که تجارب آنان در قالب راهبردهایی عملی همچون ارایه خدمات اجتماعی اساسی، اصلاح نظامهای بهره برداری کشاورزی، تأمین اعتبار برای همه، اشتغال و توسعه فرصتهای اشتغال، مشارکت و تأمین اجتماعی قابل بهره برداری می باشد.

شرکت و تعهد کلیه گروههای اجتماعی، شرط لازم جهت اجرای مؤثر اهداف، سیاستها و راهکارهای فعالیتهای مختلف در توسعه پایدار می باشد. این گروههای اجتماعی به ترتیب زیر می باشند:

1ـ زنان:

زنان کشورهای فقیر بار ظالمانه ترین شرایط فقر را بر دوش دارند و این در حالی است که قریب 49 درصد فعالیتهای کشاورزی توسط آنان انجام می شود. در ارتباط با این قشر باید شرایطی فراهم آید تا دسترسی به آموزش برای زنان و دختران امکان پذیر گشته و از فشار کار بر دختران و زنان کاسته شود. همچنین امکان اشتغال و مشارکت کامل آنان را در زندگی اجتماعی، فرهنگی و عمومی به وجود آید.

2ـ جوانان و کودکان:

مشارکت جوانان در فرایند توسعه و ایجاد امکانات لازم جهت رشد تواناییهای آنان امری لازم و ضروری در توسعه پایدار می باشد.

3ـ مردم بومی:

مردم بومی می توانند موارد زیادی را در ارتباط با توسعه پایدار به جهان صنعتی بیاموزند. نقطه شروع این کار، اتخاذ اقدامات مربوط به حمایت از حقوق آنان و حفظ میراث آنان می باشد.

4ـ سازمانهای غیر دولتی:

سازمانها و نهادهای غیر دولتی مدافع محیط زیست در اکثر کشورها تشکیل و یا در حال تشکیل است و باید تلاشهای آنان سازماندهی و متشکل شود.

5ـ مقامات محلی:

عمده مسایل و مشکلات مطرح در راه توسعه پایدار، ریشه در اقدامات محلی دارند. ایجاد تفاهم عمومی در میان مردم و تلاش مسؤولان محلی در مشارکت دادن زنان و جوانان در مراحل تصمیم گیری، برنامه ریزی و اجرا لازم و ضروری است.

6ـ کارگران و اتحادیه های کارگری:

فقرزدایی و ایجاد اشتغال کامل و پایدار باعث ایجاد یک محیط زیست امن، پاک و سالم می شود. اقدامات مربوط به توسعه پایدار لزوما به محل کار و نوع کار مرتبط می شود. توجه به نظر کارگران به منظور ترویج یک اقتصاد اجتماعی متعهد ضروری است.

7ـ تجارت و صنعت:

در حال حاضر بیش از 350 شرکت بزرگ فرامرزی که 40 درصد تولیدات جهان را در اختیار دارند و در واقع ارگانهای اصلی تأثیرات تکنولوژی بر محیط زیست هستند در سطح جهان فعال می باشند. توجه جدی در سطح ملی و بین المللی به امر تجارت و صنعت و ایجاد هماهنگی مناسب در آن کاملاً ضروری است.

8ـ علوم و تکنولوژی:

ایجاد روابط و تفاهمی نزدیکتر میان جامعه علمی، تکنولوژی و سیاستگذاران از الزامات حصول توسعه پایدار می باشد. علوم و تکنولوژی باید در خدمت توسعه پایدار باشند و همگام با آن حرکت کنند.

9ـ کشاورزان:

کشاورزان، پاسداران توسعه پایدار می باشند. آنها مسؤولیت 31 از زمینهای کره زمین را بر عهده دارند. این کشاورزان نیازمند کمکهای مالی، فنی، علمی و تکنولوژی جهت اجرای کشاورزی خودکفا و کم مصرف به لحاظ انرژی و مواد اولیه می باشند و زنان که بخش قابل ملاحظه ای از فعالیتهای کشاورزی را انجام می دهند باید به مالکیت، استفاده از زمین، اعتبارات مالی و تکنولوژی کشاورزی دسترسی داشته باشند.

شواهد موجود نشان می دهند که نه تنها در ایران بلکه در سراسر جهان، بخش عظیمی از تولیدات با مسؤولیت زنان انجام می شود. در نپال، موریتانی و بولیوی، مدیریت جنگلداری، تثبیت شنهای روان و اجرای برنامه عمرانی حوزه های آبگیر به عهده زنان بوده و در این امر، موفقیتهایی هم کسب کرده اند. به عنوان نمونه، مشارکت زنان در ایجاد یازده هزار هکتار اراضی جنگلی جدید در «کیپ ورد» را می توان ذکر کرد. کشتزارهایی که با پیشروی صحرا به ستیز برخاسته، از آب و خاک محافظت کرده و به تولید و تأمین نیازهای جوامع محلی می پردازند.

در نپال نیز، زنان عمده ترین جمع کننده هیزم، علوفه دامی و علفهای چراگاهی به شمار می آیند. از آنجا که برداشت بیش از حد این منابع، منجر به کاهش و تخریب روزافزون مناطق جنگلی شده بود، «سازمان فائو» با همکاری «بخش کنترل جنگلهای ناحیه ماک وان پور»، برنامه ای جهت بازسازی و

احیای مجدد جنگلها تنظیم کرد. بدین ترتیب که، 25 هکتار از اراضی تخریب شده را برگزید که با مساعدت و همکاری صد زن و مرد محلی، علاوه بر پاکسازی بوته زارها، باریکه ای به عرض دو متر برای غرس درختان و نهالهای جدید تسطیح شد. در مدت اجرای طرح، زنان مجاز بودند به جمع آوری علوفه ادامه دهند اما قطع درختان و چرای دام در منطقه، ممنوع اعلام شد. زنان با تشکیل کمیته مدیریت امور جنگل، موجودیت خود را به عنوان فعالترین اعضای کمیته به اثبات رساندند. در یک مورد نیز، گروهی از زنان، ابتکار عمل برای گسترش منطقه تحت حفاظت را در دست گرفتند و مقدار اراضی زیر کشت را سه برابر افزایش دادند. در عرض یک سال، ارتفاع درختان کشت شده که شامل بیش از سی گونه مختلف بود، به سه متر رسید. با موفقیت به دست آمده، زنان علاقه و تعهد خود را نسبت به حفظ منابع حیاتی به اثبات رسانیدند.

در کشور ما نیز زنان در توسعه و احیای منابع طبیعی نقش بسزایی دارند. در این خصوص فعالیتهای آنان در نهالستان «کلوده» مازندران از موفقیت چشمگیری برخوردار بوده است. نهالستان کلوده با مساحتی بالغ بر 50 هکتار، یکی از نهالستانهای بزرگ بوده که سبب بالا بردن سطح کیفی و کمی تولید نهال شده است. هدف از احداث این نهالستان، تکثیر و پرورش انواع گونه های سوزنی برگ و پهن برگ به منظور تأمین چوب مورد نیاز بخش صنایع چوبی، احیاء توسعه جنگلهای مخروبه، توسعه فضای سبز اطراف شهرها و روستاها، تأمین نهالهای مورد نیاز به شهرداریها، نهادها و مؤسسات دولتی و خصوصی، تأمین نهال مورد نیاز برای درختکاری، تشویق و ترغیب مردم در امر درختکاری است. از آنجایی که تولید نهال نیاز به ظرافت و حساسیت، دقت و سرعت عمل، استفاده و بهره گیری بهینه از زمان و مکان و امکانات تولیدی خاص دارد، نقش زنان در پرورش و مراقبت از نهال، بیش از مردان است.

اهم فعالیتهای زنان در نهالستان کلوده عبارت است از: بازدید و انتخاب درختان مادر بذرده، جمع آوری بذر، خشک کردن، پاک کردن، بوجاری و ضد عفونی بذر، خیساندن و تیمار بذر، کاشت بذر، پوشش دادن بذر، وجین، سله شکنی، آبیاری، تنک کردن، محلول پاشی، تهیه و پخش طعمه مسموم، پخش کود شیمیایی، درآوردن نهال از خاک، پس از کندن (توسط ماشین آلات)، حمل نهال انتخاب شده، شمارش نهال، بسته بندی نهال، آغشته کردن ریشه نهال در دوغاب، ذخیره سازی نهال، بازکاشت نهال، پر کردن گلدان، بذرکاری در گلدان، حرس ریشه، حمل گلدان، چیدن گلدان، وجین و سله شکنی نهال گلدانی، آبیاری گلدان، جابه جایی گلدان، خالی کردن خاک گلدان، آماربرداری، محاسبات آماری، جمع آوری علفهای هرز، حمل نهال گلدانی، بارگیری نهالهای گلدانی، انجام امور کارشناسی در زمینه های فنی و اداری، انجام امور اداری مانند تایپ و بایگانی، کنترل امور فنی، انجام امور نظافت و بهداشت در نهالستان، امور آشپزی کارکنان و کارگران، تهیه جدول کارآیی، راهنمایی در امور عملیات کاشت، داشت، برداشت و ... 75% از این کارها توسط زنان انجام می شود.

طبق تحقیقاتی که به عمل آمده برای جنگل کاری، حاشیه جنگل بیشتر از وجود زنان جنگل نشین و زنان روستاهای حاشیه جنگل استفاده شده است. به عنوان مثال در 100 هکتار از منطقه مسکوپای سوادکوه عملیات پاکتراشی، کودبرداری، کاشت نهال، سله شکنی و وجین توسط زنان روستاهای مجاور انجام گرفته است.

نقش زنان روستایی علاوه بر بازسازی و حفظ جنگلها در جلوگیری از آلودگیهای زیست محیطی نیز بسیار حائز اهمیت است.

نخستین قدم در راستای حفظ محیط زیست، جلوگیری از آلودگی آبهاست. در این ارتباط، نقش محوری زنان با آموزش صحیح و اصولی به کودکان شکل می پذیرد. هر کودک باید از مادر خود بیاموزد که مواد زاید و زباله ها را در آب نریزد، چرا که ساکنان پایین دست رودخانه ها نظاره گر و بهره مند از نتایج شوم ناشی از تخلیه فاضلاب و زباله ها خواهند بود. رودخانه ای که به گنداب، مبدل می شود و ماهیهای آن در این آب می میرند و این از وظایف اساسی و حساس مادران است که با آموزش صحیح، کودکان را از آلوده کردن آب باز داشته و مراقب پاکیزگی آب برای خوردن باشند.

موارد مورد اشاره، تنها گوشه ای از کارهایی است که زنان روستایی به منظور حفاظت از محیط زیست انجام می دهند. با رعایت بهداشت خانواده و بهداشت محیط که جزء واجبات مذهبی بوده و اجر آن کمتر از عبادات نیست، محیط پیرامون (چه در شهر و چه در روستا) روزبه روز روبه زیبایی و برکت می رود و مردم نیز پیوسته رو به تعالی و پیشرفت هستند. بنابراین نباید از نظر، دور داشت که سلامت روستا، روستایی و محیط زیست در گرو مشارکت فعال، پویا و مستمرّ زنان روستایی است.


http://m.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/women/images/2012/islahweb-women-7043-1348563671.jpg




منبع : keshavarzyar[dot]mihanblog[dot]com[slash]post[slash]82

پایگاه کشاورزی ایران زمین , معماری معماری و طراحی پایدار , دانش نانو, همه برای شهر شهرسازی پیام نور , پیامدها و دستاوردهای دفاع مقدس, محیط زیست توسعه پایدار منابع , اولین وب سایت دانشجویان گروه ,

تبلیغات


تبلیغات

تبلیغات
مطالب تصادفی

تبلیغات