تبلیغات

انجام تحقیق



انتخاب موضوع تحقیق و روش تحقیق+همراه با مثال آموزشی




طرح تحقیق:‏

‏1-انتخاب موضوع تحقیق : ‏

‏ مقدمه : موضوع، شناسنامه پژوهش است و در واقــع موضوع، محـل تجلی مــختصــات « مفهومی» ‏، « زمانی » و « مكانی » پروژه است. موضوع به لحاظ معرفت شناختی قلم، دایره‌ای را دارد كه شعاع آن در واقع ‏شعاع عمل پروژه است. اگر پژوهشی فراتر از موضوع رود و یا بدنه آن نسبت به مختصات مفهومی، زمانی و مكانی ‏مندرج در آن كوچكتر باشد، این اصل دلالت بر عدم تبعیت پروژه مفروض از قواعد روش شناختی دارد. دیوئی‏ ‏ در ‏كتاب « چگونه ما فكر می‌كنیم » می‌گوید : اولین مرحله تحقیق احساس وجود یك مشكـل (عنوان ویا همان متغیر وابسته )است، به این معنی كــه ‏پژوهشـگر، در كــار خویش با « مانع » یا « مشكلی » ، رو به رو گردیده است كه در حل آن ابهام یا تردید ‏دارد » .‏

‏ انتخاب و تنظیم موضوع تحقیق، از آن دست مسائل مهمی است كه نیاز به تأكید بیشتر دارد، چون هیچ نوع ‏فعالیت تحقیقی مثبتی را نمی‌توان صورت داد مگر آنكه موضوع آن، از پیش مشخص، معین و روشن گردیده باشد. ‏با توجه به همین ملاحظات است كه انتخاب و تنظیم موضوع پژوهش را باید بدون شتابزدگی و در نهایت تعمق ‏بررسی كرد و در نظر داشت كه قسمت اعظم وقت مورد نیاز برای انجام یك تحقیق، صرف برنامه‌ریزی مراحل اولیه ‏می شود كه عبارت است از : تعیین موضوع پژوهش، تدوین مساله، تدوین فرضیه‌ها، تعیین اهداف، انتخاب روش ‏انجام پژوهش، مشخص کردن ابزار جمع آوری اطلاعات، انتخاب جامعه،‎ ‎جامعه نمونه و نهایتاً انتخاب نوع روش ‏آماری مناسب جهت تجزیه و تحلیل یافته‌ها می‌باشد. محقق موظف است كه در ابتدای تحقیق حوزه وسیعی را كه ‏مایل است در آن پژوهش كند، مشخص سازد.

 البته باید گفت كه این انتخاب بستگی به سلیقه شخصی محقق دارد، ‏اما توصیه می‌شود كه محقق حوزه‌ای را انتخاب كند كه مورد علاقه‌اش باشد و قصد كنجكاوی واقعی و عینی را از ‏موضوعی در آن حوزه داشته، در غیر این صورت، او انگیزه كافی برای پژوهش نخواهد داشت و احتمالاً موفقیت ‏شایانی كسب نخواهد كرد. برای مثال، ممكن است كه یك معلم دبستان « روشهای آموزش زبان فارسی » ، را یا یك ‏دبیر دبیرستان « روشهای مختلف آموزش علوم » و یا یک فرمانده نظامی « روشهای مختلف مدیریت » را به عنوان ‏حوزه‌های وسیع، برای انجام تحقیق در نظر بگیرند. هنگامی‌كه محقق این مرحله از انتخاب را طی نمود، موظف ‏خواهد بود كه از این حوزه وسیع، یك موضوع ویژه را كه نهایت علاقه اوست، به عنوان موضوع تحقیق خود برگزیند، ‏به عبارت دیگر او باید ویژه‌ترین سئوالی را كه قصد یافتن جوابش را از طریق به كار بردن روش تحقیق علمی دارد، ‏مشخص و تعریف کرده و به سادگی، كاری را كه می‌خواهد انجام دهد، بیان نماید. معمولاً موضوع تحقیق در آموزش ‏و پرورش، سئوالهایی درباره چگونگی روابط موجود در میان یك مجموعه از وقایع « متغیر‌ها » در این حوزه را مطرح ‏می‌كند و هدف محقق از این گونه تحقیقات آن است كه، پاسخ‌هائی را برای این دست از سئوالها به دست آورد . ‏

بطور مثال: تاثیر بین خودشناسی و پیشرفت فراگیری زبان فارسی در فراگیران ابتدائی شهر تهران در سال 1388 ‏چیست ؟ در نمـونـه فـوق محقـق در جستجـوی تعیین رابطـه بین دو متغیر « خـود شناسی » و « پیشرفت ‏فراگیری زبان فارسی » در فراگیران ابتدائی شهر تهران در سال 1388 است .‏

 2- تعریف و انتخاب موضوع مورد تحقیق : ‏

تعریف موضوع : « موضوع تحقیق باید به صورت واضح و روشن، توضیح داده شود و از نظر مختصات مفهومی، ‏مكانی و زمانی باید دارای دامنه محدود باشد و تا آنجا كه ممكن است فقط یك مساله یا مشكل را به عنوان موضوع ‏مطرح نماید (یعنی همان تشریح مساله» .‏
‏ الف - موضوع تحقیق باید پشتوانه نظری داشته باشد، موضوع نباید جهت دار باشد، چه مثبت و چه منفی و نیز ‏موضوع تحقیق یك عبارت خنثی است و دارای دو ویژگی می‌باشد. عبارت خنثی یعنی سمت‌گیری و جهت‌گیری در ‏آن نباشد . ‏
‏ ب- محقق باید میان جنبه‌های عمومی و خصوصی موضوع تحقیق، تناسب معقول ایجاد كند . ‏
‏ ج - موضوع تحقیق ممکن است به صورت سئوال‌هائی طرح شود و این سئوال‌ها، پرسش‌هایی در زمینه روابط و ‏همبستگی دو یا چند متغیر باشد. البته منظور این نیست كه موضوع به شكل « رابطه بین. ... و. .... چیست ؟ » ‏مطرح شود، بلكه پسندیده‌تر است كه به صورت یک جمله خنثی مطرح و برای آن سئوال‌هایی از این نوع طرح شود ‏‏: ‏
‏ (1) اثر آموزش واژه‌های علوم اجتماعی در پیشرفت فراگیری علم چیست ؟
‏ (2) تأثیر روش آموزش خواندن نوع (الف) با مقایسه روش آموزش خواندن نوع (ب) در دانش‌آموزان دیرآموز دبستان ‏x‏ ناحیه 4 آموزش وپرورش تهران درسال 1387 چیست ؟‏
‏ (3) تأثیر پایگاه اقتصادی و اجتماعی و موفقیت تحصیلی دانش‌آموزان پسر سال چهارم دبیرستان تهران درسال ‏تحصیل 1388 برگرایش‌های شغلی چیست ؟
‏ (4) اثر كاربرد آموزش برنامه‌ای در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان سال چهارم ریاضی فیزیك دبیرستان‌های ‏‎ ‎XوY‏ شهر تهران در زبان انگلیسی در سال 1388 . ‏
‏ (5) تأثیر انگیزه بر كارائی در دانشكده فرماندهی و ستاد ارتش در سال 1388 .‏
‏ (6) تأثیر نگرش اعضاء هیئت علمی به دانشكده فرماندهی وستاد ارتش درسال 1388 .‏
این قسمت از تحقیق، پس از تشریح مسئله، سئوالات موضوع مورد تحقیق را مطرح می‌نماید . ‏
د - دامنه موضوع‌های پژوهش در علوم انسانی همانند خود علم گسترده و وسیع است و انتخاب یك موضوع ‏تحقیقی، همانند رفتارهای دیگر تحت تأثیر دو عامل به شرح ذیل می‌باشد : (1) شخصیت ‏‏(2) محیط
و به عبارت دیگر در انتخاب هر موضوع تحقیقی حداقل دو انگیزه وجود دارد : ‏
‏ (1) آنچه كه شما می‌خواهید بدانید. (2) آنچه كه نیازمند به دانستنش هستید. ‏
شاید بهترین تعریف آنچه كه می‌خواهید بدانید « كنجكاوی روشنفكرانه و علمی‌باشد » . مثال1: موضوع : بررسی ‏تاثیر تجربه معلم در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستان‌های منطقه4 تهران در سال 1388‏
‏ مساله : پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستان‌های منطقه4 تهران تا چه اندازه تحت تأثیر تجربه معلم آنها در ‏سال 1387 قرار دارد ؟‏
مثال2 : موضوع : بررسی ویژگی‌های جسمانی شاگردان و میزان تأثیرآن بر محبوبیت آنها در بین گروه پسران ‏دبیرستان‌های شهر تهران در سال 1388‏
‏ مساله : ویژگی‌های جسمانی شاگردان چه تأثیری بر میزان محبوبیت آنها در بین گروه پسران دبیرستان‌های ‏شهر تهران در سال 1387 دارد ؟‏
آنچه كه غالباً شما نیازمند به دانستنش هستید در ( مثال‌های بالا ) بیشتر با مواردی در ارتباط است كه می‌تواند ‏مستقیماً برای بهبود در كلاس به كار رفته شود. البته این دو انگیزه الزاماً مستقل از یكدیگر نیستند، مثلاً كنجكاوی ‏شما ممكن است از یك مشكل (‏‎…t.z.y.x‏) که با آن مواجه هستید یا به عنوان محقق به شما واگذار شده و یا ‏اینكه به عنوان موضوع پایان نامه یا رساله به فكرتان رسیده، ناشی شده باشد. انگیزه شما در ارتباط با مسائل ‏تحقیقی تنها یكی از عوامل مهم در شناسایی یك موضوع است. بضاعت علمی و تجربه شما نیز به این انتخاب ‏كمك می‌كند. ‏
هـ - مسائل و موضوعات مورد تحقیق می‌تواند كلیه نكات ناشناخته و مبهم موجود در طبیعت و در زندگی روزمره ‏انسان باشد. هر یك از موضوعاتی كه از جنبه‌ای نامشخص است و نیاز به بررسی بیشتر دارد، می‌تواند موضوع تحقیق ‏قرار گیرد. در ابتدا باید موضوع مورد تحقیق دقیقاً تعریف گردد ( بهتر است این تعریف را به عنوان تشریح موضوع و ‏یا مسئله بیان شود )، که این تعریف در این مرحله كار ساده‌ای نیست. می‌دانیم كه تعریف هر چیز باید « جامع و ‏مانع » باشد. « جامع یعنی، شامل كلیه افراد واجد شرایط باشد » و « مانع یعنی، آنكه افرادی كه دارای ‏خاصیت مورد نظر نیستند، نتوانند در جامعه وارد گردند » . ‏
‏ بدون اغراق تعریف با این شرایط كارمشكلی است و اگر این تعریف كه خشت اول بنای تحقیق قبل از سئوال ‏آغازین (مسأله تحقیق) است، درست گذاشته نشود چه بسا تحقیق مورد نظر نتواند به نتیجه مطلوب برسد. باید ‏توجه داشت كه برای نتیجه دادن یك تحقیق فقط داشتن اطلاعات و آگاهی كافی نیست، زیرا چه بسا اطلاعات ‏زیادی از جامعه‌ای در دست باشد ولی به علت ابهاماتی كه در مرحله تعریف وجود دارد تحقیق مورد نظر به نتیجه ‏مطلوب نرسد و نتوان از انبوه اطلاعات موجود در جهت دلخواه بهره‌برداری نمود. در عمل ضرورت مورد نیاز یك ‏تحقیق خوب، آن است كه قبل از شروع بكار، محقق نهایت كوشش خود را به‌كار برد تا موضوع مورد نظر را از هر ‏جهت تعریف و آن را محدود نماید تا در عمل اشكالات فراوانی از قبیل مبهم بودن موضوع، وسعت میدان مطالب ‏مورد تحقیق، عدم امكان تحقیق موضوع، عدم دسترسی به حدود مورد نظر و ... در كار پیش نیاید و مانع به نتیجه ‏رسیدن یا کمبود منابع مالی وانسانی غیر قابل تصور برای به نتیجه رسیدن، نگردد. تعریف دقیق و روشن نمودن ‏موضوع مورد تحقیق، محقق یا گروه محققین را كمك می‌كند كه در مسیر هدف اصلی تحقیق، كه همانا پاسخگویی ‏به مشكل یا مشكلات مطروحه است، توفیق یابند. بدون شك بیان و روشن كردن یك موضوع تحقیقی، پس از انجام ‏كلیه مراحل تحقیق، در ابتدای امر برای شخص محقق می‌باشد و هر اندازه موضوع برای محقق روشن‌تر باشد، وصول ‏به اهداف مورد نظر عملی‌تر خواهد بود و بر عكس. بعضی فكر می‌كنند كه در حین انجام تحقیق، شناخت موضوع و ‏مسئله مورد بررسی بطور تدریجی كامل می‌گردد. این چنین فكری در شكل گیری یك تحقیق خوب كاری بدون ‏فایده و گمراه كننده می‌باشد، چرا که، آنچه عملاً در پایان یك تحقیق می‌خواهیم به دست آوریم، شناخت مسئله ‏نیست، بلكه جوابی خواهد بود كه برای مشكل مورد نظر باید به دست آید. البته تمام تحقیقات همیشه جنبه علت ‏یابی و پیدا كردن روابط علت و معلول را ندارند و بسیاری از تحقیقات فقط توصیفی ساده هستند، که خود این ‏موضوعات نیز، نیاز به تعریف دقیق و روشن دارند . ‏
‏ 1-2 - بیان موضوع مورد تحقیق (1) ‏ ‏: بعد از اینكه عنوان پژوهش انتخاب گردید و معنی‌دار بودن آن از ‏طرف گروه تحقیق یا استاد راهنما تأیید شد، محقق باید به فكرتشریح، تنظیم سئوالات برگرفته از تشریح، مطالعه ‏مقدماتی و بیان مسئله آن به صورتی قابل پژوهش و بررسی باشد. در این مرحله پژوهشگر تازه كار، دچار زحمت ‏خواهد بود، زیرا با اینكه موضوع تحقیق خود را به طور كلی و عمومی می‌داند، احتمالاً از تنظیم آن بدان گونه كه ‏قابل آزمون و بررسی علمی‌باشد، عاجز است. ذیلاً دو اصل كه می‌تواند محقق را در تنظیم و بیان علمی موضوع ‏تحقیق خود یاری دهد آمده است. ‏
‏ الف - موضوع تحقیق باید شامل توضیح واضح و روشنی از آنچه كه پژوهشگر واقعاً قصد تعیین آن را دارد، ‏باشد . ‏
‏ ب - موضوع تحقیق باید دامنه‌ای محدود ( از نظر مفهوم، زمان و مكان ) داشته باشد و تا آنجا كه ممكن است، ‏فقط یك مسئله یا مشكل (یک متغیر وابسته) را به عنوان موضوع تحقیق مطرح كند. در اجرای دو اصل فوق، محقق ‏باید نکاتی را رعایت کند، از جمله : محقق باید در تلاش آن باشد كه میان جنبه‌های عمومی و خصوصی موضوع ‏پژوهش، تناسب معقولی را حفظ كند. مثال : ‏
موضوع : بررسی اثر كاربرد آموزش برنامه‌ای در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستانی .‏
‏ مسئله :" اثر كاربرد آموزش برنامه‌ای در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستانی چیست ؟"‏
‏ سئوالی كلی است و قابل آزمون و بررسی نیست، اما می‌توان آن را به این شكل طرح كرد .‏
‏ موضوع : بررسی اثر كاربرد آموزش برنامه‌ای در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان سال دوم نظری دبیرستان فردوسی ‏در درس فیزیك در شهر تهران ، سال 1387 .‏
مسئله : "اثر كاربرد آموزش برنامه‌ای در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان سال دوم نظری دبیرستان فردوسی در ‏درس فیزیك در شهر تهران سال 1387 چیست ؟"‏
كه در آن نوع متغیر‌های بازیگر در موقعیت و نوع اطلاعاتی كه جمع‌آوری خواهد شد، همگی مشخص‌اند و موضوع را ‏می‌توان از طریق بررسی علمی مورد مطالعه قرار داد . ‏
ب - موضوع تحقیق نباید آنقدر جزئی و ناچیز باشد كه مورد اغماض قرار گیرد، مانند : ‏
موضوع : « بررسی پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان در فراگیری لغات زبان فارسی كلاسهائی كه 30 دانـش آموز دارد ‏و مقایسه آن با كلاسهائی كه مركب از 31 دانش‌آموزند » . در اینجا، اضافه شدن تنها یك دانش آموز در كلاس، ‏تغییر چندانی را در فراگیری لغات زبان فارسی در همه كلاس ایجاد نمی‌كند و به همین لحاظ چنین تحقیقی نتیجه ‏بخش نخواهد بود، ولی موضوع‌های ذیل ارزش انتخاب را دارند : ‏
‏ (1) موضوع : بررسی تأثیر آموزش بیماران جوان مبتلا به بیماری قند بر پیگیری آنان از رژیم درمانی خود در ‏شهر تهران در سال 1388 .‏
‏ مسئله : تأثیر آموزش بیماران جوان مبتلا به بیماری قند بر پیگیری آنان از رژیم درمانی خود در شهر ‏تهران در سال 1388چگونه است ؟
‏ (2) موضوع : بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و اقتصادی بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان علوم اجتماعی دانشگاه ‏آزاد رودهن در سال 1388. ‏
‏ مساله : تأثیر عوامل اجتماعی و اقتصادی بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان علوم اجتماعی دانشگاه آزاد رودهن ‏در سال 1388 چقدر است ؟‏
‏1- 1-2- برای بوجود آوردن یك موضوع تحقیق مناسب باید شرایط سه گانه ذیل مورد ‏عمل قرار گیرد : ‏
‏ الف - در موضوع تحقیق باید، اولاً متغیر‌های موثر در تحقیق مشخص و آنها را از هر نظر ( ماهیت، نقش و ... ) با ‏توجه به طبقه‌بندی و سهم نسبی هر یك از متغیر‌ها بین دو یا چند متغیر غالب را، تعریف و روشن نمائیم. بطور ‏مثال :‏
‏ اگر موضوع ( مسئله ) مربوط به سه متغیر ‏z.y.x‏ است، باید رابط بین این سه عامل مثلاً به صورت ‏y = f ‎‎(X,Z)‎‏ مشخص ‌گردد و اگر هر یك از این متغیر‌ها خود به متغیر‌های دیگری مانند ‏uوt‏ مربوط باشد، این روابط ‏نیز باید به صورت ‏X = g (u,t) ‎‏ و ‏‎ Z = h (u,t)‎‏ مشخص ‌گردد و یا حداقل نوع ارتباط آنها اگر قابل مشخص ‏شدن در این شرایط نباشد، با توجه به سوابق قبلی در نظر گرفته شود. ‏
ب - موضوع مورد تحقیق راباید حتی المقدور به صورتی تشریح نمود، که متغیرهای اثرگذار (مستقل) و‎ ‎متغیر ‏اثرپذیر (وابسته) در زمان و مکان مورد نظر محدود شده باشند. مثال: بررسی تاثیر متغیر‌های ‏Z , X‏ بر متغیر ‏Y‏ ‏درشهر ‏A‏ در سال 1388 .‏
‏ ج - موضوع مورد تحقیق باید قابل بررسی و لمس باشد. اگر موضوع مورد بررسی بطور عملی قابل بررسی و ‏پی‌گیری نباشد و اندازه‌گیری و آزمایش برای آن امكان‌پذیر نباشد، ارزش علـمی چنین تحقیقی بسیار ناچیز ‏خواهـد بـود، مثلاً درخصـوص مسـائل‏‎ ‎‏ فلسفی، دینی و الهی با وجود آنكه از نظر اجتماعی و اخلاقی اهمیت فراوانی ‏دارند، ولی از نظر تحقیقات علمی و با شیوه‌ای علمی به علت آنكه تكرار و آزمایش آنها غیرممكن است، نمی‌توانند ‏موضوعات جالبی باشند. بطور اساسی در یك تحقیق خوب، موضوع (مسئله) مورد بررسی باید از كلیه جوانب به طور ‏جامع و مانع تعریف شده باشد و این تعریف باید شامل نكاتی باشد كه برخی از مهمترین این نكات عبارتند از : ‏
‏ (1) تجزیه و تحلیل مسئله اصلی تحقیق باید با ذكر مسائل جزئی‌تر كه با مسئله اصلی رابطه نزدیك و تنگاتنگ ‏دارند حتی‌المقدور روشن و متبلور گردد . ‏
‏ (2) واژه‌هائی كه در تعریف موضوع مورد نظر كاربرد دارد، باید دقیقاً تعریف و روشن گردد. ‏
‏ (3) فرض یا فرضیاتی که بدنبال مسئله تحقیق عنوان می گردد، باید به طور روشن و آشکار بیان شود .‏
‏ (4) وسائل، روشها، تسهیلات و امکاناتی كه در تحقیق موضوع مورد نظر بكار خواهند رفت، باید دقیقاً تعریف و ‏روشن گردند . ‏
‏ (5) اهمیت مسأله مورد تحقیق در زندگی روزمره انسان و نتیجه عملی كاربرد آن و نیز اثراتی كه نتیجه تحقیق ‏مورد عمل محتملاً می‌تواند به دست دهد، باید روشن گردد . ‏
‏ (6) تحقیقات و موضوعات مورد بررسی كه به نحوی در ارتباط با موضوع مورد عمل است، باید روشن و نتایج ‏بدست آمده از آنها در نظر گرفته شود . ‏
‏2-2- ویژگی موضوع تحقیق : ‏
‏ الف - ویژگی صوری : مفاهیم باید كوتاه - مختصر و بدون ابهام باشند و از به كار بردن مفاهیم اضافی در آن ‏خودداری شود . ‏
‏ ب - ویژگی اجرائی : (1) بررسی فردی در انتخاب موضوع موردتحقیق (2) داشتن نظم و قابل تجزیه و ‏تحلیل منطقی باشد (3) آزمون‌پذیر باشد (4) تعمیم‌پذیر باشد (5) تخصص‌طلبی (6) دقت و صحت در ‏مشاهده (7) ابزار اندازه‌گیری وجود داشته باشد (Cool منطقی بودن (9) جسارت و شهامت (10) اجتناب از ‏موضوع‌هایی كه بار اخلاقی و ارزشی دارند.‏
غالباً موضوع‌های تحقیق با كلمات « بررسی »، « تأثیر»، « تعیین »، « مقایسه »، « رابطه » ، « موجب » ‏و غیره شروع می‌شوند . ‏
‏« گذشته »، « حال » و « آینده » موضوع مورد تحقیق را باید مشخص كنیم، زیرا گاهی اوقات بینش آینده‌نگری ‏مشكل می‌شود . ‏
‏3-2- منابع و مراجع برای انتخاب موضوع مورد تحقیق: اولین سئوال برای دانشجویان و ‏علاقه‌مندانی كه قصد انجام یك تحقیق را دارند، این خواهد بود كه چگونه موضوعی مناسب برای تحقیق انتخاب ‏كنند و در كجا آن را جستجو نمایند ؟ در این مبحث، با توجه به اینكه برای انتخاب موضوع تحقیق مقررات و قوانین ‏رسمی و اصولی وجود ندارد، به توصیف بعضی از منابع و مآخذی كه در این زمینه مفیدند، می‌پردازیم . ‏
‏1-3-2 - استفاده از تجارب (1) ‏ ‏: برای محقق تازه‌كار، یكی از مفیدترین منابع تهیه موضوع تحقیق، ‏تجارب شخصی او به عنوان یك عضو از نظام آموزشی یا به طور كلی عضوی از اجتماع است. اگر به عنوان مدرس با ‏دقت به اطراف خود بنگریم، ملاحظه خواهیم كرد كه دائماً در معرض اتخاذ تصمیم‌هائی راجع به چگونگی تأثیرات ‏تجارب آموزشی بر رفتار دانش‌آموزان هستیم. اگر واقعاً درصدد آن باشیم كه بخواهیم تصمیم‌های صحیح و بهتری ‏اتخاذ كنیم، لازم است به منظور روائی بیشتر فرض‌هایمان در مورد چگونگی روابط بین تجارب یادگیری و اثر آن و ‏در نتیجه تغییر حاصل در دانش‌آموزان، به تحقیقات علمی توسل جوئیم و به استناد آنها صحت یا سقم فرض‌هایمان ‏را بررسی كنیم . به عبارت دیگر، در این صورت است كه راهها و روش‌های مختلفی كه ما آنها را در آموزش و ‏پرورش به كار می‌بریم بر اساس پژوهش‌های علمی و عمل استوار خواهد شد و نه بر بنیاد تعصبات و احساسات ‏شخصی و ذهنی. برای معلم علوم اجتماعی در دبیرستان این سئوال مطرح است .‏
‏ مثال (1) : آیا آموزش علوم اجتماعی از طریق بحث ( سوأل و جواب ) بهتر صورت می‌گیرد یا از طریق سخنرانی ‏توسط معلم ؟
مثال (2) : گاهی اوقات معلم در پی آن است كه رابطه‌ای بین بعضی از خصوصیات دانش‌آموزان و پیشرفت تحصیلی ‏آنان پیدا كند . ‏
مثال (3) : گاهی یك فرمانده در ارتش در پی آن است كه رابطه‌ای بین قدرت جسمانی و آموزش سربازان و میزان ‏كارائی آنان پیدا كند . ‏
مثال (4): یك فرمانده در ارتش می‌خواهد رابطه‌ای بین دوری سربازان از خانواده و گرایش به اعتیاد پیدا كند. ‏
مثال (5): یك مدیر كارخانه در پی این است كه رابطه‌ای بین انگیزه كارگران و میزان تولید پیدا كند. ‏
بنابراین و با توجه به نمونه‌های یاد شده در زمینه چگونگی «استفاده از تجارب» در انتخاب موضوع مورد تحقیق او، ‏كمك موثر و ارزنده‌ای می‌باشد. ‏
‏2-3-2- استنتاج از نظریه‌ها (1)‏ ‏: پژوهشگران علوم انسانی بخصوص علوم تربیتی و رفتاری می‌توانند از ‏نظریه‌های فراوانی كه دراین زمینه‌ها وجود دارد، مانند نظریه‌های مختلف یادگیری، نظریه‌های مختلف شخصیت، ‏نظریه‌های مختلف جامعه‌شناسی، نظریه‌های روال رشد، نظریه‌های مربوط به رشد اجتماعی و امثال آنها، فرض یا ‏فرض‌هایی استنتاج كنند و به تحقیق و مطالعه آنها بپردازند. نظریه‌ها اغلب شامل اصول كلی و عمومی‌اند كه انطباق ‏و كاربرد آن در مسائل ویژه و واقعی مشخص نیست. محققان در این گونه موارد موظف‌اند كه قابلیت انطباق و كاربرد ‏آن را به صورتی قابل آزمون و آزمایش بیان نمایند. پژوهشگر می‌تواند با توجه به اصول كلی و عمومی نظریه، ‏فرضهایی را كه بیان كننده یافته‌های مورد انتظار او از موقعیت علمی به‌خصوصی است عنوان كند و یا از طریق ‏كاوش منظم و علمی به جمع‌آوری اطلاعات بپردازد و تعیین نماید آیا اطلاعات به دست آمده ‌این فرض یا فرضها و ‏در نتیجه نظریه را تأیید می‌كند یا نه. ‏
‏3-3-2 – استفاده از متون مربوط به موضوع (2)‏ ‏: اگر پژوهشگر نتواند با استفاده از مأخذ ذكر شده ‏در زمینه مورد علاقه‌اش، موضوع تحقیق خود را انتخاب و تعیین كند، می‌تواند از طریق مطالعه نوشته‌های موجود و ‏تحقیقات انجام شده در زمینه مورد علاقه‌اش، موضوع تحقیق خود را برگزیند. این روش از موضوع‌یابی، نه تنها به ‏محقق این فرصت را می‌دهد كه موضوع‌های جالبی را برای تحقیق خود انتخاب كند، بلكه او را با تحقیقات و ‏موضوعات مختلف در حوزه مورد علاقه‌اش آشنا می‌كند و چه بسا كه در اثر مطالعه پژوهشهای دیگران نیاز به كاوش ‏بیشتری را در زمینه‌ای احساس كند، یا علاقه‌مند شود كه تحقیق ویژه‌ای را در موقعیت مشابه یا در شرایط دیگری ‏انجام دهد. همانگونه كه ذكر شد، یكی از ویژگی‌های تحقیق علمی « قابلیت تكرار» آن است. تكرار پژوهش دیگران ‏برای محقق تازه‌ نه تنها كارگاهی مفید است، بلكه ضروری می باشد، زیرا محقق را قادر می‌سازد تا مهارت خود را در ‏امر تحقیق آزمایش كند و روائی كارش را بسنجد. به نظر می‌رسد كه تكرار مطلق تحقیقات دیگران زیاد پسندیده ‏نیست، اما این نكته مطرح است كه ما، در بررسی‌های مسائل آموزشی و پرورشی، اغلب به تكرار پژوهشها برای تأیید ‏و تصدیق برنامه‌ها با ایجاد تغییرات احتمالی در آنها ناچار هستیم. بهر حال، دانشجو یا محقق با مطالعه و تجزیه و ‏تحلیل انتقادی از نوشته‌ها و پژوهش‌های دیگران و با كمی آفرینندگی و نوآوری، قادر خواهد بود كه موضوع مناسبی ‏برای پژوهش در زمینه مورد علاقه خویش بیابد. تحقیق چون درباره واقعیت موجود در طبیعت و با توجه به طبیعت ‏بیكران صورت می‌گیرد منابع آن بسیار متنوع است، لذا علاوه بر منابع ذكر شده منابع دیگری وجود دارد. عموماً ‏برای پاسخ‌گوئی به هر مشكل یا مسئله‌ای، می‌توان مسأله را عنوان و بر اساس مسأله مطرح شده یك طرح تحقیق ‏تهیه نمود. مسأله تحقیقاتی بطور اصولی می‌تواند دارای جنبه‌های شخصی و یا كلی و عمومی‌باشد. مسائل فردی ‏معمولاً كمتر به صورت یك پروژه یا طرح تحقیق مطرح می‌گردد و اساساً هدف از یك مسأله تحقیق بررسی مشكلی ‏است كه مربوط به جمعی از افراد یا به عبارت دیگر كلی یا نسبی باشد و جنبه عام بودن آن بیشتر مورد توجه باشد. ‏این مسائل كلی می‌توانند واحد‌های اجتماعی كوچكتری مثل خانواده، كارخانه، اداره، كلاس درس، مغازه خواروبار ‏فروشی، كارگاه قالی بافی، یك گروهان نظامی، یک تیپ نظامی و ... را شامل گردند و در عین حال می‌تواند شامل ‏موضوعات وسیع جهانی نیز باشد.‏
‏4-3-2- منابع عمده‌ای كه مسائل تحقیقاتی را عنوان، طرح و پیگیری می‌كنند عبارتند ‏از: ‏
‏ الف- دولت‌ها: با توجه به وسعت كار و فعالیت و نیز مقاصد و هدفها، دولت‌ها اولین و مهمترین منبعی هستند ‏كه به تحقیق نیازمند هستند. این تحقیقات به صورت‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی مثل گرایش ‏به اعتیاد، مسأله ترافیك شهرها، استخراج معادن، مشكلات مدارس، توزیع و تولید كالاها و خدمات، مشكلات ‏كارمندان دولت، راههای جلوگیری از شیوع امراض، راههای جلوگیری از ناهنجاری‌های اجتماعی، مشكلات محیط ‏زیست، مسأله پسابهای كارخانه‌ها، آلودگی صوتی، آلودگی صدا، مهاجرت روستائیان به شهرها، خودسوزی و ‏خودكشی، رواج توزیع مواد مخدر در بین نوجوانان و جوانان، نگرش معلمان در مورد تنبیه دانش‌آموزان، قشربندی ‏اجتماعی، تحرك اجتماعی، قوم مداری یا فرهنگ مداری، مهاجرت و از خود بیگانگی، تأثیر تلویزیون بر فرهنگ ‏خانواده، آرزوهای شغلی در بین دانشجویان، افزایش طلاق، رابطه عوامل اجتماعی و اقتصادی با پیشرفت تحصیلی، ‏تأثیر نقش تبلیغات بر نحوه مصرف خانواده و خرید، اعتیاد و علل آن، توسعه نیافتگی، علت شكست تحصیلی یا افت ‏تحصیلی در میان فرزندان خانواده‌های مهاجر، علت خاموشی مکرربرق، تاثیر آب سدها بر تولید برق و ... می‌باشد. از ‏مشخصات بارز تحقیقات دولتی اهمیت و وسعت این نوع تحقیقات می‌باشد. عموماً دولت‌ها مقدار قابل توجهی از ‏بودجه مملكت را به امر تحقیق اختصاص می‌دهند و هر اندازه دولتی پیشرفته‌تر باشد، این اختصاص بیشتر خواهد ‏بود. به عنوان مثال در سالهای اخیر دولت‌های آمریكا، روسیه، چین، ژاپن و اروپا به علت رقابت‌هائی كه با یكدیگر ‏دارند، مقدار زیادی از بودجه‌های خود را صرف امور تحقیقاتی بخصوص در مورد فضا و ساخت ابزار جنگی پیشرفته ‏نموده‌اند. در ایران در سالهای اخیر با توجه به تحریمهای جهانی و پشت سر نهادن 8 سال دفاع مقدس و تهدیدات ‏فعلی، مسائل و مشكلات جدیدی را برای كشور به ارمغان آورده، اكثر وزارت‌‌خانه‌ها و سازمان‌های دولتی و مؤسسات ‏بزرگ، سازمان‌هائی برای انجام تحقیقات تشكیل داده‌‌اند و بعضاً نیز اقداماتی را شروع نموده‌اند، ولی تحقیق و بررسی ‏در مقایسه با سایر كشورهای پیشرفته در ایران در مراحل مقدماتی قرار دارد ولی می‌رود كه جای خود را پیدا نماید. ‏
‏ اقدامات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سطح دانشگاه‌ها نیز، پیشرفت قابل قبولی نموده ولی بودجه واگذاری ‏در حد پاسخگویی نیست. در كشور‌های دیگر مثل ایالت متحده آمریكا ژاپن، انگلیس، فرانسه، سوئد و حتی ‏هندوستان اكثر سازمانها و وزارت‌خانه‌های دولتی دارای بخش وسیعی بنام مؤسسه تحقیقات هستند و امور مختلف ‏مربوط به هدف‌های سازمانی خود را دائماً مطالعه می‌كنند و مسائل و مشكلات مربوطه را طرح و تحقیق می‌نمایند و ‏معمولاً از بحرانها و پیش‌آمد‌های غیرعادی بدین طریق تا حد امكان جلوگیری می‌نمایند و یا آنها را پیش‌بینی و در ‏موقع وقوع با آگاهی و تسلط قبلی با آن روبرو می‌گردند. مثلاً در سالهای اخیر موضوع بزه‌كاری جوانان، اعتیاد، ‏موادمخدر، كودك‌آزاری، مسأله مسافرت به فضا، آموزش عالی، آموزش‌های تخصصی، بازآموزی كارمندان، سازگاری با ‏محیط، مسأله محیط زیست، تكامل تجهیزات نظامی و ... از مسائلی هستند، كه در سراسر جهان بارها بوسیله ‏دولت‌ها موضوع تحقیق و بررسی قرار گرفته و می‌گیرد. بدین طریق با انتخاب مسائل واقعی به عنوان موضوع ‏تحقیقات و رساله‌های كارشناسی ارشد و دكتری توسط دانشجویان و محققین موجب كمك به شناخت و حل بعضی ‏از مشكلات مبتلابه امروز جامعه می‌نمایند. ‏
ب – دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشی و تحقیقاتی: اساساً چون پژوهش و آموزش از كارهای اساسی دانشگاه‌ها ‏است، لذا تحقیقات در آنها در مقایسه با تحقیقات دولتی سابقه طولانی‌تری دارد. از زمان‌های بسیار قدیم مثلاً در ‏دانشگاه جندی شاپور حتی قبل از اسلام، در مدارس نظامیه، در سیستم آموزشی حلقه‌ای در مدارس علوم دینی و ... ‏تحقیقات دانشگاهی مورد توجه علماء و استادان فن بوده است. این تحقیقات در زمانهای گذشته روی موضوعات ‏علمی محض چون هیأت، فیزیك، شیمی و الهیات انجام می‌گرفت و چندان توجهی به تحقیقات و امور مربوط به ‏انسان نمی‌شد، از جمله تحقیقات و بررسی‌های خیام در امر نجوم و ریاضیات، غیاث‌الدین جمشید كاشانی در امر ‏مهندسی و ریاضیات، بوعلی سینا در امر پزشكی و ریاضیات، زكریای رازی در شیمی و پزشكی و ... به عمل آمده ‏است. در حال حاضر اساساً فلسفه نوشتن پایان‌نامه‌های تحصیلی، كارهای عملی بمنظور عادت دادن دانشجویان به ‏امور تحقیقی و روشن كردن این مهم برای آنها است. بدین طریق است كه دانشجو پس از شناخت برخی نظریه‌های ‏جدید علمی، روش تحقیق و آگاهی از آمار توصیفی و استنباطی، اقدام به انجام یك كار تحقیقی برای حل مشكل ‏بخصوصی می‌نماید و از این راه مطالب و اصول علمی را در عمل فرا می‌گیرد و با مشكلات و مسائلی كه برای حل ‏یك مشكل در عمل پیش می‌آید، آشنائی پیدا می‌كند. عموماً در دانشگاه‌های امروز جهان نه تنها در موقع ‏فارغ‌التحصیل شدن بلكه در طی دوران تحصیل نیز دانشجو به تحقیق و بررسی مسائل متنوعی می‌پردازد و تحت ‏نظر استادان بتدریج نحوه اجرای تحقیق را فرا می‌گیرد تا در آینده، خود را بطور مستقل برای رفع مشكلات آماده و ‏اقدام به انجام تحقیق كند. از این رو واحد‌های دانشگاهی، بزرگترین مراجعی هستند كه مسائل تحقیق را عنوان ‏می‌كنند و بسته به اهمیت موضوع، مبالغ متنابهی از بودجه‌های خویش را برای تحقیقات اختصاص می‌دهند و در ‏این راه عموماً به كمك دولتها می‌شتابند و در مؤسسات آموزشی و دانشگاهی مرسوم شده است كه برای تحقیقاتی ‏كه موضوعات آن كاملاً محدود شده است، از یك یا چند نفر دانشجو استفاده شود و البته برای مسائل تحقیقاتی ‏وسیع‌تر، گروه تحقیق، كه شامل متخصصین در زمینه‌های مختلف باشند تشكیل و تحت نظر محققین و استادان ‏دانشگاه‌ها روی موضوع مورد بحث تحقیق و بررسی می‌نمایند. از این قبیل تحقیقات چه در زمینه‌های جنگ، چه در ‏زمینه پیامد‌های جنگ تحمیلی، بازسازی مناطق جنگ زده و نیز در خصوص مسائل و مشكلات مربوط به تولید و ‏توزیع و ... در دانشگاه‌های مختلف كشور مورد بررسی قرار می گیرند. به عنوان مثال: تحقیقات انجام شده بوسیله ‏جهادهای دانشگاهی در خصوص مساله خودكفائی یا تحقیقات و بررسی‌های انجام شده بوسیله مركز تحقیقات ‏ساختمان و مسكن در وزارت مسكن و شهرسازی و یا تحقیقات انجام شده در اداره اقتصادی بانك مركزی، وزارت ‏نیرو برای بررسی امکانات تولید برق و ... از این قبیل می باشند. ‏
ج – مؤسسات خصوصی غیر دولتی مثل بانكها، شركت‌ها و ... : مؤسسات غیر دولتی به علت آزادی بیشتری ‏كه در تصمیم‌گیری‌های خود دارند، برای پیشبرد سریعتر و بهتر هدفهای خویش و نیز رفع معایب سازمانی و ‏همچنین كسب درآمد بیشتر دست به تحقیقات خصوصی می‌زنند. البته این قبیل تحقیقات همواره برای نیل به ‏مقاصد خاص مؤسسات نیست و بعضاً هدفهای عالیتری در آنها مورد بررسی قرار دارد و از دانشگاه‌ها در امر تحقیق ‏كمك می‌گیرند و كارهای تحقیقاتی خویش را از این طریق عملی می‌كنند. ‏
د – مؤسسات تحقیقاتی و پژوهشی: سازمانها و مؤسساتی كه دستگاه تحقیقاتی مجهزی ندارند، از كارشناسان و ‏امكانات تحقیقاتی موجود در مؤسسات تحقیقاتی و پژوهشی سود می‌برند. اینگونه مؤسسات كه غالباً مؤسسات ‏غیرانتفاعی هم هستند، مشكلات و مسائلی كه به آنها واگذار می‌گردد را در قبال دریافت پول، تحقیق و مورد بررسی ‏قرار می دهند. امروزه تعداد و تنوع این قبیل مؤسسات برای مطالعه و بررسی پروژه‌های دولتی و غیر دولتی در حال ‏ازدیاد می‌باشد. در بین مسائل تحقیقاتی و پژوهشی عناوین ذیل از جمله مسائلی هستند كه امروزه در كشور به آنها ‏توجه بیشتری معطوف می‌گردد. ‏
‏(1 ) مطالعه در خصوص پیامدهای اجتماعی و اقتصادی جنگ تحمیلی و پیدا كردن راه جبران ضایعات وارده كه در ‏این خصوص در كتاب جامعه شناسی جنگ مؤلف مطالبی در این راستا آورده شده است. ‏
‏( 2 ) اثرات روانی و انسانی ناشی از جنگ تحمیلی و راه‌های مقابله با آن. ‏
‏( 3 ) مسائل و مشكلات مربوط به بازسازی اجتماعی و انسانی پس از جنگ تحمیلی. ‏
‏( 4 ) مطالعه زندگی شهری، روستائی و مشكلات مربوط به آنها. ‏
‏( 5 )مطالعه در ازدیاد جمعیت و مهاجرت و بررسی علل و پیامد‌های اجتماعی و اقتصادی آنها.
( 6 ) ‏مطالعه در فرهنگ ملل مختلف و شناخت بیشتر آنها. ‏
‏( 7 ) تحقیق و بررسی در علل بیكاری و اثرات اقتصادی و اجتماعی آن. ‏
‏( 8 ) بررسی تمایلات و روند اجتماعی موجود در جامعه.
( 9 ) ‏مطالعه در رفتار فرد در گروه و اجتماع.
( 10 ) تحقیق در خصوص روابط كار و كارگر و كارفرما.‏
‏( 11 ) حداقل كردن ضایعات در كارخانه‌ها چه از حیث مادی و چه از لحاظ انسانی.‏
‏( 12 ) مطالعه در وسائل و نیروی انسانی. ( 13 ) بررسی عوامل موثر بر آلودگی تصویری،صوتی و... شهر تهران. ( 14 ‏‏) بررسی اداره امور در مؤسسات دولتی و غیر دولتی. ( (15 ) بررسی تأثیر وسائل نقلیه موتوری بر میزان آلودگی ‏هوای شهر تهران. ‏
‏( 16 ) تحقیق در موضوعات اقتصادی از قبیل در آمد ملی، بازاریابی و غیر. ‏
‏( 17 ) بررسی وضعیت مسكن دانشجویان. ( 18 ) گرایشات جوانان به اعتیاد و علل آن. ‏
‏( 19 ) بررسی آلودگی صوتی صنایع و مشاغل در شهر تهران. ‏
‏ (20 ) تحقیق و بررسی در زمینه تمایلات سیاسی و میزان مشاركت مردم در امور عامه.‏
‏ (21 ) جستاری جامعه شناختی راجع به حاشیه‌نشینی فضایی و اجتماعی در شهر تهران. ‏
‏ ( 22 ) عدم برنامه‌ریزی جهت استقرار صنایع و مشاغلی كه باعث آلودگی صوتی می‌شود. ‏
‏ ( 23 ) طراحی غیر اصولی واحد‌های صنعتی و صنفی که باعث آلودگی صوتی می‌شوند. ‏
همان طوری كه گفته شد، انتخاب موضوع تحقیق امری كاملاً شخصی است و ارجح است كه موضوع انتخابی، ‏موردعلاقه محقق باشد، اما از آنجا كه آگاهی به عناوین تحقیقی در زمینه آموزش و پرورش نیز می‌تواند تا حد ثمر ‏بخشی پژوهشگران تازه‌كار را یاری كند، فهرستی از زمینه‌های موجود در آموزش و پرورش كه برای انتخاب موضوع ‏تحقیق مفید است ذیلاً آورده می‌شود: ‏
الف – زمینه‌های عمومی آموزش: ‏
‏ (1) آموزش با استفاده از كتاب‌های مختلف خود آموز ‏
‏ (2) آموزش برنامه‌ای (‏Programmed in struction‏) ‏
‏ الف - آموزش از طریق كامپیوتر ب - آموزش از طریق ماشین
‏ ج - آموزش تلویزیونی، از طریق مدار باز یا بسته د - آموزش از طریق رسانه‌های مختلف
‏ (3) آموزش فرد مدار ( ‏individualized in sttuction‏ ) ‏
‏ (4) آموزش توسط گروهی از مربیان ( ‏Team Teaching‏ ) ‏
‏ (5) برنامه‌های آموزشی شبانه. ‏
ب – زمینه‌های آموزشی خاص: ‏
‏ (1) فعالیت‌های فوق برنامه (2) یادگیری زبان دوم
‏ (3) باز آموزی در حین خدمت (4) تمرین معلمی در حین تحصیل
‏ (5) برنامه آموزش پیشرفته (6) برنامه‌های مشاوره و راهنمائی
‏ (7) برنامه‌های دیواری – شنیداری (‏audiovisual programs‏) ‏
‏ (Cool بررسی تأثیر برنامه‌های پیش از مدرسه در موفقیت خواندن دانش‌آموزان سال اول ابتدائی. (9) آموزش ‏مسائل جنسی (10) آموزش كودكان استثنائی
ج – زمینه‌های وابسته به آموزش: ‏
‏ (1) گرو سنجی (2) مقررات مدرسه و كنترل شاگردان
‏ (3) تكالیف شب و تمرینات كلاسی ‏
‏ (4) فعالیتهای دانش‌آموزان خارج از مدرسه، مانند كار، فعالیت‌های فرهنگی، مطالعه، دیدن تلویزیون و...‏
‏ (5) بررسی نظرات و هدفهای حرفه‌ای و شغلی دانش‌آموزان ‏
‏ (6) رابطه بین غیبت دانش‌آموزان و موفقیت تحصیلی آنان
‏ (7) مقایسه تأثیر دو یا چند روش مختلف از آموزش در موفقیت تحصیلی فراگیران ‏
‏ (Cool فعالیت‌های خارج از مدرسه معلمان، مانند كار، فعالیت‌های سیاسی یا فرهنگی، تفریح و ... ‏‏(9) روحیه معلم و رضایت شغلی ‏
‏ (10) مقایسه وضعیت بازنشستگان آموزش و پرورش با سایر باز نشستگان
‏ (11) وضعیت بهداشت و درمان فرهنگیان (12) وضعیت مسكن فرهنگیان
‏ (13) برنامه مدارس ملی (14) مدارس شهری و روستائی ‏
‏ (15) مطالعه تاریخی یك موئسسه آموزشی یا یك برنامه آموزشی ‏
‏ (16 ) ساختمان و امكانات مدرسه، مانند: نور، فضا، امكانات ایمنی و مانند آنها
‏ (17 ) پیگیری فارغ التحصیلان (18 ) تأثیر محیط بر رفتار دانش‌آموزان
‏ (19 ) هماهنگی خانواده‌ها، اولیای مدارس و رفاقت‌های دانش‌آموزان
‏ (20) تأثیر رابطه معلم و دانش آموزش و پیشرفت تحصیلی
د – توصیه‌هایی در ارتباط با انتخاب موضوع (یا مسأله)، توسط برخی از پژوهشگران مطرح شده است، كه در ‏مباحث قبلی بیان و بدنبال آن می‌توان از توصیه «جان بست» برای یك موضوع (یا مسأله) پژوهش از منابع ذیل ‏استفاده نمود: ‏
‏ (1) مسائل محیط آموزش (كلاس، مدرسه) و یا محیط اجتماعی
‏ (2) تغییر در ابزار و مواد آموزشی، كمك آموزشی (3) تجارب تحصیلی
‏ (4) مشورت با استادان راهنما و مشاور. ‏
چنانچه منابع فوق، منابع ذكر شده قبل آن و منابع ذیل را هم به آنها اضافه كنیم، می‌توان لیست نسبتاً كاملی از ‏منابع آموزشی یافت: ‏
‏ (1) مراجعه به منابع آموزشی نظیر: دانشنامه‌ها، فرهنگنامه‌ها، نشریات ادواری؛
‏ (2) تجارب آموزشی هر یك از معلمان درگیر با مشکلات دانش‌آموزان، وسایل آموزشی، آزمونهای پیشرفت ‏تحصیلی، كتب درسی، مقررات آموزشی و مدیریت آموزش؛ ‏
‏ (3) تماس با محیط‌های آموزشی و پژوهشی. ‏
وزارت آموزش و پرورش در سال 1366 به منظور جهت دادن به تحقیقاتی كه دانشجویان در ضمن تحصیل انجام ‏می‌دهند 236 عنوان تحقیق را در حوزه‌های مختلف آموزشی و پژوهشی بر اساس اولویت‌های تحقیقاتی اعلام كرده ‏بود. ( احتمالاً هم اكنون (1387) موضوعات بیشتری را اعلام نموده باشند) كه در ذیل به نمونه‌هایی از آنها اشاره ‏می‌کنیم: ‏
‏(الف) هدفهای آموزش و پرورش: ‏
‏ (1) پژوهش در زمینه هدفهای آموزشی رسمی ( ابتدایی، راهنمایی، متوسط، نظری متوسط فنی و حرفه‌ای و ‏عالی )؛ ‏
‏ (2) بررسی هدفهای آموزش غیررسمی بزرگسالان؛
‏ (3) رابطه هدفهای آموزش و پرورش با نیروی انسانی مورد نیاز. ‏
‏( ب ) شناخت دانش‌آموزان: ‏
‏ (1) نحوه تهیه و تنظیم آزمونهای اندازه‌گیری هوش و استعداد تحصیلی دانش‌آموزان؛
‏ (2) بررسی انگیزه و علایق دانش‌آموزان و ارتباط آنها با پیشرفت تحصیلی؛ ‏
‏ (3) رابطه پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان با وضع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی والدین؛
‏ (4) تهیه الگوهای لازم درباره ویژگیهای مختلف دانش‌آموزان در مراحل مختلف رشد؛
‏ (5) بررسی مسایل و مشكلات آموزش، روانی و خانوادگی دانش‌آموزان ابتدایی، راهنمایی و متوسطه. ‏
‏(ج) برنامه‌های درسی: ‏
‏ (1) تأثیر هر یك از مواد درسی در پژوهش استعدادهای بالقوه آدمی؛ ‏
‏ (2) رابطه بین مفاهیم درسی و تأثیر آنها در رشد اجتماعی؛
‏ (3) بررسی رابطه افقی بین مواد درسی؛
‏ (4)بررسی رابطه عمودی مواد درسی.‏
‏(د) كتب درسی و مواد و وسایل آموزشی: ‏
‏ (1) رابطه شكل ظاهری كتاب در ایجاد علاقه و تأثیر آن در میزان یادگیری؛
‏ (2) نحوه ارائه مطالب درسی و ارتباط آن با میزان یادگیری؛ (3) بررسی كتب درسی از نظر محتوی و ارائه ‏مطالب؛ (4) رابطه عمودی و افقی كتب درسی؛ ‏
‏ (5) نقش وسایل آموزشی در رشد اجتماعی دانش‌آموزان. ‏
‏(ه ) روش‌های تدریس: ‏
‏ (1) بررسی رابطه روش تدریس با مرحله رشد دانش‌آموزان؛ (2) بررسی میزان تناسب روش تدریس با طبیعت و ‏ساخت ماده درسی؛ (3) رابطه روش تدریس با میزان یادگیری؛ (4) رابطه روش تدریس در افزایش یا کاهش میزان ‏خلاقیت دانش‌آموزان؛
‏ (5) بررسی شیوه‌های مختلف تدریس و تعیین موفق‌ترین روش.‏
‏(و) ارزشیابی كتب درسی: (1) ارزشیابی كتب درسی از نظر محتوی؛ ‏
‏(2) ارزشیابی كتب درسی در رابطه با هدف‌های آموزش؛ (3) ارزشیابی كتب از نظر انطباق یا نیاز مناطق مختلف؛ ‏‏(4) بررسی میزان استفاده معلمان از كتب كمك آموزشی. ‏
‏(ز) مسایل مربوط به معلم: (1) بررسی مراكز مختلف تربیت معلم از نظر نیروی انسانی، فضای آموزشی؛ (2) ‏بررسی نظام مطلوب و دوره‌های آموزشی تربیت معلم؛ (3) بررسی پایگاه اجتماعی معلم؛ (4) بررسی وضعیت ‏معلمان حق التدریس (از مؤلف)؛
‏ (5) علل ترك خدمت معلمان؛ (6) بررسی وضعیت مسكن معلمان (از مؤلف)؛
‏ (7) مقایسه حقوق و مزایای معلمان با افراد سایر سازمان‌های كشوری (ازمؤلف)؛
‏ (Cool تعیین ویژگی‌های یك معلم نمونه؛ (9) بررسی مسایل و مشكلات آموزش معلمان؛ ‏
‏ (10) بررسی شیوه‌های ارزشیابی معلمان. ‏
‏(ح) پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان و عوامل موثر درآن: (1) رابطه برخورد عاطفی معلم با پیشرفت ‏تحصیلی دانش‌آموزان؛ (2) بررسی روشهای مختلف ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان؛ (3) مقایسه تأثیر ‏تشویق، تنبیه و نصیحت در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دختر و پسر به تفكیك؛ (4) تأثیر امتحانات یكنواخت ‏در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان؛ (5) تأثیر جنس معلم در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان. ‏
‏(ط) شكست و ترك تحصیل: (1) مقایسه میزان افت تحصیلی در مقاطع مختلف ( دبستان، راهنمایی و ‏دبیرستان )؛ (2) بررسی عوامل موثر شكست دانش‌آموزان در مقاطع مختلف تحصیلی؛ (3) مقایسه علل افت و ‏شكست دانش‌آموزان مقاطع مختلف تحصیلی در شهر و روستا؛ (4) رابطه شكست و افت تحصیلی با وضعیت ‏اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و خانواده؛ (5) رابطه شكست و افت تحصیلی با دو زبانه بودن؛ (6) رابطه شكست ‏دانش آموز با سن او هنگام ورود به دبستان؛ (7)رابطه شكست و افت تحصیلی با نحوه كاروبرخورد معلم. ‏
‏(ی) آموزش و پرورش كودكان استثنایی: (1) بررسی نحوه گزینش دانش‌آموزان تیزهوش؛ (2) بررسی ‏ویژگی‌های روانی، آموزشی و شخصیتی دانش‌آموزان تیزهوش؛ (3) رابطه تیزهوشی با ترتیب تولد؛ (4) عادات ‏مطالعه در نزد تیزهوشان؛ (5) ویژگی‌های كودكان عقب‌افتاده و نحوه طبقه‌بندی آنها؛ (6) رابطه عقب افتادگی ‏كودك و ازدواج‌های فامیلی؛ (7) رابطه عقب‌افتادگی كودك و سن مادر هنگام ازدواج. ‏
‏(ك) مواد آموزشی و... : (1) بررسی سیر تحول سواد آموزی و مقایسه عملكرد هر دوره.؛(2) بررسی نظام مطلوب ‏ارزشیابی در سوادآموزی؛ (3) بررسی علل افت تحصیل در سوادآموزی؛ ‏
‏ (4) تعیین ویژگی‌های یك آموزشیار ممتاز یا نمونه؛ (5) بررسی محتوی كتابهای سواد آموزی و تعیین نیاز‌های ‏اساسی از نظر محتوی؛ (6) تعیین ملاكهای لازم برای انتخاب آموزشیاران و راهنمایان تعلیماتی؛ (7) بررسی نقش ‏وسایل ارتباط جمعی در ایجاد انگیزه در بیسوادی. ‏
‏(ل) رشته‌های مختلف تحصیلی: (1) مقایسه رشته‌های مختلف تحصیلی در چند كشور؛ (2) تعیین رشته‌های ‏مورد نیاز؛ (3)مقایسه رشته‌های مختلف تحصیلی وتعیین علل گرایش‌یابی علاقگی به هریك از آنها ؛ (4) بررسی ‏میزان موفقیت فارغ‌التحصیلان رشته‌های مختلف تحصیلی بعد از فارغ‌التحصیل شدن؛ (5) ارزشیابی میزان موفقیت ‏هر رشته در دسترسی به هدف‌های از پیش تعیین شده. ‏
‏(م) برنامه‌ریزی: ‏
‏ (1) بررسی مدیریت و اداره یك واحد آموزشی؛ (2) مقایسه مدیران تحصیل كرده با مدیران تحصیل نكرده ازدیدگاه ‏برنامه‌ریزی؛ (3) نقش برنامه‌ریزی در بالا بردن كارایی یك واحد آموزش؛ (4) رابطه برنامه‌ریزی در ‏میزان رضایتمندی كاركنان یك واحد آموزشی. ‏
‏(ن) چگونگی استفاده از اوقات فراغت: ‏
‏ (1) بررسی نحوه گذراندن تعطیلات تابستانی دانش‌آموزان؛
‏ (2) بررسی میزان مشاركت واحد‌های آموزشی در پركردن اوقات فراغت دانش‌آموزان؛ ‏
‏ (3) تأثیر چگونگی اوقات فراقت در بالا بردن رشد ذهنی و عاطفی دانش‌آموزان. ‏
‏( س) نقش اولیا و مربیان: ‏
‏ (1) نقش اولیأ و مربیان در مدیریت مدرسه؛
‏ (2) نقش اولیأ و مربیان در تشویق معلمان مدارس؛
‏ (3)تأثیر همكاری والدین با مدرسه در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان. ‏
‏4-2- ملاكهای انتخاب مسائل تحقیقاتی: در خصوص انتخاب مسائل تحقیقاتی نكاتی را باید مورد توجه ‏قرار داد كه بعضی از مهمترین آنها عبارتند از: ‏
‏ (1) خود داری از دوباره كاری تحقیقات و وفاداری نسبت به تحقیقات انجام شده قبلی؛
‏ (2) اهمیت مسأله تحقیق و ارزش ادامه آن؛ ‏
‏ (3) علاقه‌مندی و كنجكاوی و كنش علمی برای دریافت واقعیات؛ ‏
‏(4) آموزش، شرایط و كیفیت فردی شخص محقق؛
‏ (5) فراهم بودن اطلاعات و عملی بودن روش مطالعه؛ ‏
‏(6) وجود وسائل و امكانات مورد نیاز تحقیق و مناسب بودن شرایط كار؛
‏ (7) امكان همكاری و همیاری در امر برگزاری تحقیق بین واحد‌ها و افراد ذیربط؛
‏ (Cool مخارج تحقیق و استفاده احتمالی از آن؛ ‏
‏ (9) مشكلات، موانع، رویدادها و خسارت احتمالی در رابطه با تحقیق؛ ‏
‏ (10) عامل زمان. ‏
در هنگام نوشتن موضوع تحقیق، باید خصوصیاتی كه برای یك عنوان خوب برشمرده می‌شود در نظر گرفت. این ‏موارد بطور خلاصه عبارتند از:‏
الف- از كلماتی كوتاه، رسا و در حد امكان از یك زبان استفاده شود؛
ب- عبارت گویا باشد و گیج كننده نباشد. از اختصاراتی كه ممكن ا�


 

استاد مروت آزادبخت


 




منبع : isi7[dot]mihanblog[dot]com[slash]post[slash]128

isi7 ir آموزش رایگان مقاله نویسی , isi7 ir آموزش رایگان مقاله نویسی , بزرگترین مرجع تحقیق و پروژه و , حسابداری و حسابرسی فردوس نحوه , انجام پایان نامه پروپوزال و , حسابداری ایران نرم افزار حقوق , دلنوازان مقاله نویسی,

تبلیغات


تبلیغات

تبلیغات
مطالب تصادفی

تبلیغات